تبلیغات
گفتار معمار - کبوترخانه؛ نگاه زیست محیطی معماری ایرانی

کبوترخانه؛ نگاه زیست محیطی معماری ایرانی

دوشنبه 31 مرداد 1390 23:48نویسنده : معصومه روزبهانی

 
کارخانه‌های تولید مرغوبترین کود جهان
 
معماران ایرانی به دلیل نگاه عالمانه به اقلیم و علم زیست شناسی، عجایبی حیرت انگیز و ماندگار با عنوان کبوترخانه‌های ایرانی خلق کرده‌اند که حقیقتا سزاوار است به آن‌ها به عنوان آثاری برتر از عجایب هفتگانه عالم نگاه کرد.

به گزارش خبرنگار مهر از یزد، کبوترخانه‌های ایرانی مانند بسیاری از مظاهر هنری ایران ناشناخته مانده‌اند این در حالی است که این برج‌های زیبای کبوتران به عنوان زیرساخت تاسیسات کشاورزی در تمام سرای ایران از کناره‌های شرقی دریاچه ارومیه گرفته تا کویر یزد و میبد و برخی روستا‌های نطنز و کاشان و از جنوب خراسان و طبس گرفته تا گوشه و کنار شهر‌ها و آبادی‌های این سرزمین حضوری پیوسته داشته است. تنها در حوالی اصفهان بیش از سه هزار برج زیبای کبوتر وجود داشته است و استان یزد نیز در شهرستان میبد یکی از زیباترین کبوترخانه‌ها را در خود جای داده است. طراحی و عملکرد کبوترخانه‌ها بسیار جالب و عالمانه بوده به گونه‌ای که در جذب کبوتران و خلق زیستگاهی امن برای کبوتر، حیرت برانگیز بوده است.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104489_746.jpg
کبوترخانه‌ها مانند دژ نظامی در برابر همه دشمنان کبوتر که کم هم نیستند، مقاوم و نفوذ ناپذیر بوده است. ساختار معماری کبوترخانه به گونه‌ای بوده که نه تنها در برابر پرندگان شکارچی مانند قوش، جغد و کلاغ فکر و اندیشه شده، بلکه هرگز پرندگان مهاجم را نیز درون برج‌ها راهی نبوده است زیرا نحوه ساخت این کبوترخانه به گونه‌ای بوده که امنیت همراه با آرامش و آسایش کبوتران را تأمین می‌کرده است.

فضای داخلی کبوترخانه‌ها گاه محل اجتماع بیش از 25 هزار کبوتر بوده است

دقت در اجرای این برج‌های کبوتر به حدی بوده است که درصد اشتباه ورود پرندگان مزاحم را به صفر می‌رسانیده؛ زیرا اگر حتی یک مورد پرنده یا حیوان مهاجمی به درون این کبوترخانه راه می‌یافت، هرگز هیچ کبوتری احساس امنیت نمی‌کرد و کبوترخانه خالی از حضور کبوتران می‌شد. فضای داخلی کبوترخانه آن چنان امن و مفرح بود که گاهی محل تجمع حدود ۲۵ هزار کبوتر می‌شد.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104490_553.jpg
آشیانه‌ها آنچنان زیبا و منظم با مدول‌های یک شکل و از مصالح کاهگل ساخته شده بود که در تابستان بسیار خنک و به گونه‌ای بوده است که باد در فضای آن جاری بوده و برعکس در زمستان گرم و از وزش باد‌های سرد محلی در امان بوده است. همه این تمهیدات منجر به خلق این شاهکار‌های معماری یعنی کبوترخانه‌های ایرانی شده است. قطر سوراخ‌های ورودی کبوتران به داخل برج‌ها به اندازه‌ای ساخته شده است که تنها کبوتران می‌توانستند وارد آن شوند و پرندگان مهاجم قادر به ورود به داخل آن نبودند.
 
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104491_384.jpg

معماری زیبای کبوترخانه‌های ایرانی همراه با عملکرد اقتصادی آن یعنی کارخانه ساخت مرغوب ترین کود شناخته شده در جهان بر کسی پوشیده نیست. از علوم دیگر در ساخت برج‌های کبوتر همچون استفاده از دانش فیزیک با توجه به اصل تشدید به منظور توجه و پرواز همزمان دسته جمعی حدود ۱۴ هزار تا ۲۵ هزار کبوتر در اثر برخاستن ناگهانی که ارتعاشات بسیار قوی را به دنبال دارد، عالمانه بهره برده شده است. هندسه و ریاضیات به خاطر به حداکثر رساندن سطح در حجمی ثابت و بهره گیری از اصول زیباشناختی آن چشمگیر است.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104492_924.jpg
دانش جانورشناسی و روانشناسی جانوری از دیگر علومی است که در ایجاد تجهیزات دفاعی کبوترخانه و تمهیدات مکانیکی، بیولوژیکی و شیمیایی برای مبارزه با دشمنان کبوتر اعمال می‌شده است. معماری داخلی کبوترخانه‌ها استثنایی است؛ عظمت این بنا‌ها هم به سبب گستردگی و شکوه و هم به سبب تنوع در فرم اعجاب برانگیز است و این بنا‌ها مانند سایر آثار معماری ایرانی هم از عملکرد وافر و هم از فرم زیبایی پیروی کرده است.
 Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104493_602.jpg

ساخت کبوترخانه یکی از تجربیات ارزنده کشاورزی سنتی یزد و اصفهان است که در استان یزد دو کبوترخانه میبد و کسنویه باقی مانده است.  برج کبوترخانه میبد در جنوب شرقی باروی قدیم میبد (محل کنونی فرمانداری میبد) واقع است و بنا از خارج به صورت برجی مدور و آراسته به نقش‌های ویژه و از داخل دارای سه طبقه و مجهز به هزاران لانه برای جلب و نگهداری پرندگان مهاجر است. برج کبوترخانه هم به لحاظ حمایت از پرندگان بی پناه و هم به جهت استفاده‌ای که در گذشته از کود آنها برای کشاورزان می‌کردند، قابل توجه است. قدمت برج کبوترخانه میبد به دوران قاجار بر می‌گردد و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104494_275.jpg
این برج به صورت استوانه‌ای ساخته شده و دارای تزئینات قطاربندی آجری و گچی است که مانع تردد مار‌ها به داخل برج می‌شود ولی در برج‌های مکعبی و چند قلو ترفند‌های دیگری مانند ایجاد قوس به داخل انجام شده و زمانی که کبوتران احساس خطر می‌کنند به طور ناگهانی به پرواز در می‌آیند که این امر موجب ایجاد ارتعاشی داخل برج می‌شود و برای رفع این مشکل، علاوه بر ساختن یک طبقه در میانه برج، طاق‌هایی بین استوانه خارجی و داخلی ایجاد کرده‌اند تا طول برج کاهش یافته تا ضمن استحکام سازه از ارتعاشات نیز جلوگیری می‌کند. نوار‌های گچی اطراف دیوار، تله مارگیر، گنبد کنگر‌های و طاق بندی با گچبری‌های خاص از دیگر ویژگی‌های برج کبوترخانه میبد است. ساخت کبوترخانه، یکی از تجربیات ارزنده کشاورزی سنتی یزد و اصفهان است که در استان یزد دو کبوترخانه میبد و کسنویه باقی مانده است. پیش از رواج کود‌های شیمیایی کشاورزان مناطق کویری یزد و اصفهان از فضله پرندگان برای افزایش بهره وری خاک استفاده می‌کردند و برای این منظور بنا‌هایی که کبوترخانه نامیده می‌شد، در اطراف آبادی‌ها می‌ساختند.

کبوترخانه‌ها و سیاحان خارجی

کبوترخانه‌های ایرانی مورد توجه بسیاری از سیاحان و گردشگران خارجی بوده و ابن بطوطه مراکشی ظاهرا اولین سفرنامه نویسی بوده که درباره کبوترخانه ایرانی سخن گفته است.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104496_407.jpg
او در سفر طولانی خود در حدود پنج قرن قبل (۴۷۷ سال پیش) می‌گوید: این کبوترخانه‌ها را بین راه قریه فیلان و اصفهان دیده است: "قیلان قریه بزرگی است که بر روی رودخانه عظیمی ساخته شده و در کنار آن مسجد زییایی وجود دارد. آن روز تیر از وسط باغ‌ها و آب‌ها و روستا‌های زیبا که برج‌های کبوتر زیادی داشت به مسیر خود ادامه دادیم و پسین روز به اصفهان رسیدیم...» علاوه بر ابن بطوطه در قرن‌های بعد نیز سیاحان بسیاری راجع به برج‌های کبوترخانه اصفهان و یزد مطالب بسیاری نوشته‌اند.

عملکرد پرسود کبوترخانه‌ها در کشاورزی مغفول مانده است

کبوترخانه در گذشته در اقتصاد کشور نیز تاثیرگذار بوده‌اند به نحوی که غازان خان مغول در کنار سایر اقداماتی که برای احیای کشاورزی ایران انجام داد، فرمان‌هایی برای حفظ و بازسازی و نگهداری کبوتران و کبوترخانه‌ها صادر کرد و بی انصافی است که از این همه دانش و تحصیل این آثار بی بهره باشیم و هیچ کاری در خور عظمت آن‌ها انجام ندهیم و هر روز شاهد فروریختن این مواریث فرهنگی و هنری باشیم.
Description: http://www.tabnak.ir/files/fa/news/1390/5/13/104495_913.jpg
متاسفانه عملکرد پرسود این بنا‌های با ارزش که در کار کشاورزی بنیادی حیاتی دارد، بر جامعه ما پنهان مانده است. این بنا‌های شگفت آور، کارخانه ساخت مرغوبترین کود شناخته شده جهان هستند.

آخرین ویرایش: - -

 
دوشنبه 16 مرداد 1396 15:56
Hi there! I just wanted to ask if you ever have any issues with hackers?
My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing months of
hard work due to no backup. Do you have any methods to protect against hackers?
جمعه 13 مرداد 1396 22:20
I needed to thank you for this fantastic read!! I definitely loved
every little bit of it. I have got you bookmarked to
look at new stuff you post…
یکشنبه 11 تیر 1396 06:26
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.

You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence
on just posting videos to your blog when you could be giving
us something informative to read?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر